ياران بازرگان

واكنش برخى از كشورهاى جهان، نشان‌دهنده خشنودى آنها از پيروزى محمود احمدىنژاد در انتخابات رياست جمهورى ايران نبود. دولت ايالات متحده احمدى‌نژاد را متهم كرد كه در گروگانگيرى سفارت آمريكا در تهران دست داشته است و يكى از نمايندگان حزب سبزهاى اتريش، وى را متهم به شركت در قتل عبدالرحمان قاسملو دبير اول فقيد حزب دمكرات كردستان كرد. محمود احمدى‌نژاد كيست و چه برنامه‌هايى را در سطح ملى و بين‌المللى دنبال مى‌كند؟ در همين زمينه، پاسخهاى دكتر ابراهيم يزدى دبيركل نهضت آزادى ايران به پرسشهاى صداى آلمان.

دویچه وله: دکتر ابراهیم یزدی، با توجه به فشارهای اخیر بین المللی به ایران پس از انتخابات ریاست جمهوری، فکر می کنید در موضع دولتهای قدرتمند جهان نسبت به ایران تغییری حاصل شده است؟
ابراهیم یزدی: تغییری در مواضع دولتهای اروپایی یا آمریکا بوجود نیامده است، بلکه تغییری که در ساختار قدرت در ایران بوجود آمده است آنها را وادار کرده است که نسبت به اعمال مواضع خودشان جدی تر و پیگیرترعمل بکنند. با توجه به این انتخاباتی که در ایران شده است و مواضعی که مجلس هفتم گرفته است و سایر رهبران جریان راست افراطی، بعنوان مثال در مورد فعالیت های هسته ای ایران، به نظر می رسد که اتحادیه ی اروپا به این جمعبندی رسیده باشد که مدیریت جدیدی که حالا قدرت را در دست گرفته است آمادگی برای ادامه ی آن مذاکرات قبلی ندارد. بنابراین، اینها از اینکه بتوانند با ایران به یک جمعبندی برسند ناامید شده اند و بر سر مواضع قبلی خودشان مصرانه دارند فشار می آورند.
دویچه وله: فکر می کنید برنامه ی دولت آقای احمدی نژاد در ارتباط با برنامه ی هسته ای ایران چه خواهد بود؟
ابراهیم یزدی: ایشان چیزی را مطرح نکرده اند. مسایلی که می گویند کلی ست. ایرانیان عموما، حتا ما بعنوان «نهضت آزادی ایران» عمیقا معتقدیم که فعالیت هسته ای و کسب دانش و تکنولوژی هسته ای حق ایران است. ایران عضو «M.P.T» است و برطبق مقررات «M.P.T» هر یک از اعضای «M.P.T» حق دارند که در مورد اکتساب دانش و فن آوری هسته ای برای مقاصد صلح آمیز فعال باشند. کشورهای دارنده ی این علم و دانش تعهد کرده اند که به این کشورها کمک بکنند. بنابراین، اینکه ما بگوییم ایران می خواهد از حق قانونی اش استفاده کند کافی نیست. مسئله ی اساسی بر سر این است که ایران در فعالیت های هسته ای خودش در طی ۱۵ـ۱۰ سال گذشته رفتاری داشته است که موجب بروز عدم اعتماد جامعه ی جهانی به نیات زمامداران ایران شده است. هر روز هم که می گذرد پرده ی جدیدی را به عقب می زند، نظیر فعالیت مراکز هسته ای که جزو گزارشات نبوده است و بعدها داده شده است، نظیر این اطلاعاتی که اخیرا در مورد تولید پلوتونیوم در ایران انجام شده است و کشورهای اروپایی مقدار آن را بالاتر گزارش می کنند، ایران می گوید ما در حد یک میلی گرم تولید کرده ایم. همه ی اینها منجر به این شده است که ایران اعتماد جهانی را از دست بدهد. حالا، وقتی که یک دولتی می آید و می گوید فعالیت های هسته ای حق ایران است باید به این نکته بپردازیم، که آیا منظور این است که ایران حق دارد اورانیوم را تخلیص بکند و ایران حق دارد از پلوتونیومی که بدست می آید در اثر چرخه ی سوخت در نیروگاههای اتمی از آن برای هر منظوری استفاده بکند؟ اینها مسایلی ست که پیش روی ما هست. ما می دانیم که همین سخنگویان جریان راست افراطی در مجلس بدفعات مطرح کرده اند که ایران باید از «M.P.T» خارج شود. آیا دولت جدید هم این سیاست را در پیش خواهد گرفت یا اینکه برعکس، برای اینکه بتوانند به مسایل داخلی سروسامانی بدهند، ترجیح می دهند در جبهه ی بیرونی آتش بس بدهند و بروند و مقررات یا شرایط آژانس و شرایط اتحادیه ی اروپا را بپذیرند. اینها مسایلی ست که ما الان نمی دانیم. باید منتظر ماند که دولت جدید بر سر کار بیاید و بطور دقیق ببینیم چه مواضعی را پیگیری می کند.
دویچه وله: آیا مواضع اخیر مثلا دولت آمریکا یا حزب سبزهای اتریش در مورد نقش آقای احمدی نژاد در گروگانگیری سفارت آمریکا و یا ترور عبدالرحمان قاسلمو بهانه گیری ست و یا بعضی کشورها از مواضع آقای احمدی نژاد و جناح ایشان احساس خطر می کنند؟
ابراهیم یزدی: یک مسئله هست اتهاماتی که می زنند، یک مسئله هم این است که اینها نگران این هستند که این دولت افراطی که روی کار می آید چه رفتاری داشته باشد. این نگرانی طبیعی ست. همان نگرانی یی که در ایران سبب شد بسیاری از روشنفکران و حتا روشنفکران لائیک عجولانه از آقای هاشمی در برابر آقای احمدی نژاد به حمایت برخیزند، که این بخش از نگرانی کشورهای خارجی در مورد آینده ی مناسبات جهانی ایران واقعبینانه است و قابل فهم.
دویچه وله: «خبرگزاری مهر» به نقل از شبکه ی «فاکس نیوز» که گویا به پنتاگون نزدیک است، گزارش داده یک سناتور جمهوریخواه آمریکایی از «تغییر رژیم» در ایران حمایت کرده و احتمال برخورد نظامی را با ایران منتفی ندانسته است. فکر می کنید با رییس جمهورشدن آقای احمدی نژاد خطر حمله ی آمریکا، دست کم حمله به مراکز کلیدی نظامی، ایران را تهدید می کند؟
ابراهیم یزدی: مستقیم و بلافاصله، خیر. همانطوری که بارها من متذکر شده ام، اگر ایران شرایط اتحادیه ی اروپا را نپذیرد و به شرایط آژانس تن ندهد، احتمال اینکه پرونده ی ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع بشود قطعی خواهد بود، و همه می دانند که اگر پرونده به شورای امنیت سازمان ملل برود در آنجا آمریکایی ها دست بالا را دارند و قطعنامه علیه ایران صادر خواهد شد و یکی از مفاد این قطعنامه براساس پیش بینی ها این خواهد بود که صادرات نفتی ایران را تحریم بکنند، منتها این با کشورعراق یا با گذشته فرق دارد، آنوقت در آنجا احتمال اقدامات نظامی محدود برای جلوگیری از صادرات نفت ایران و یا برخی از اقدامات برای از بین بردن مراکز نظامی ويژه مطرح است. اما در حال حاضر تا زمانیکه پرونده ی ایران به شورای امنیت نرود چنین چیزی فعلا مطرح نمی تواند باشد.
دویچه وله: در هرصورت پیروزی آقای احمدی نژاد بازتاب در مجموع مثبتی در جهان نداشته است. بسیاری از تحلیلگران غرب از خودشان می پرسند آقای محمود احمدی نژاد که تا پیش از انتخابات فردی ناشناس بود و حالا رییس جمهور ایران شده، کیست. آیا پاسخی کوتاه برای این پرسش دارید؟
ابراهیم یزدی: این سوالی ست که بسیاری در ایران هم دارند. کسی که تا قبل از برگزاری انتخابات در نظرسنجی ها نفر ششم یا هفتم بوده است و به این معنا که نه تبلیغاتی کرده است و نه شناسایی شده بوده است،‌ چگونه ناگهان در ظرف ۴۸ ساعت به مقام دوم می رسد و در انتخابات بعدی می شود نفر اول. با توجه به اینکه آقای احمدی نژاد عضو حزب رسمی نیست و هیچ حزب سیاسی فراگیری از ایشان حمایت نکرده است و ما در ایران هیچ حزب فراگیری نداریم که در تمام شهرها و دهات و شهرهای کوچک و بزرگ دارای آنچنان سازمانی باشد و دارای آنچنان نظم و انضباط سیاسی درونی باشد که اگر از مرکز سازمان دستور دادند در روز جمعه بروید همه ی تان پای صندوقها به فردی معین رای بدهید و به تبعیت سیاسی سازمانی یا حزبی اینکار را بکنند که چنین حزبی وجود ندارد، سوال اصلی این است که این کدام سازمان و نهاد بوده است که چنین امکاناتی را داشته است و وارد صحنه و عمل شده است. همه ی نگرانی ها این است که مدیریت کشور به سمت نظامیان برود. این اساس نگرانی ها ست.
دویچه وله: خود شما پاسخی برای این دارید؟
ابراهیم یزدی: من اطلاعاتی دقیق ندارم که بخواهم بگویم، اما آقای معین و آقای کروبی که بیش از آقای معین اطلاعات دارد و آقای هاشمی رفسنجانی که بیش از هردوی این آقایان اطلاعات دارد که رییس مجمع تشخیص مصلحت هم هست، آنها در بیانیه های خودشان حداقل به دخالت بخشی از سپاه و بسیج در انتخابات کنونی با صراحت اسم برده اند. وزیر محترم اطلاعات هم در یکی از مصاحبه ها نسبت به دخالت نظامیان و غیرنظامیانی که وابسته به هم هستند در امر انتخابات اشاراتی دارد. حتا آن مقام قضایی که از طرف قوه ی قضاییه ماموریت پیدا کرد که بر انتخابات نظارت بکند از دستگیری برخی از نظامیان و برخی از فرماندهان عالیرتبه خبر داده است. اینها چیزهایی ست که جسته و گریخته وجود دارد. به همین دلیل همه منتظر هستند ببینند

خانم كولايي سخنگوي اصلاح طلبان پيشرو در انتخابات رياست جمهوري و از حاميان جبهه فراگير دموكراسي و حقوق بشر در يك ارتباط غير مستقيم به پرسشهاي شنودگان راديو بي بي سي پاسخ گفت:

ادوين از گرگان سوال کرده که خانم کولايی شما به اينجا آمديد و شور و هيجان مردم را هم ديديد. نظر شما درباره نتايج انتخابات چيست؟
در دو مرحله انتخابات با حضور مردم و با تمام مشکلات که در کشور در حال توسعه ای مثل ما می تواند وجود داشته باشد، انتخابات را تجربه کرديم. مثل همه کشورهای ديگر هم در پايان انتخابات بايد ببينيم از طريق چه برنامه هايی می توانيم به هدف ها و خواسته هايی که داريم برسيم. در شرايط بعد از انتخابات بايد به راه ها و زمينه هايی که وجود دارد و می توانيم از طريق آنها در مسير رشد و توسعه کشور فعال باشيم فکر کنيم و به فعاليت ها ادامه بدهيم.
مهدی نيا از تبريز می پرسد که چرا اصلاح طلبان نتوانستند نظر طبقه پايين را جلب کنند؟ آيا اصلاحات فقط برای قشر مرفه استفاده دارد؟
در خصوص برنامه ريزی که اصلاح طلبان در هشت سال گذشته داشتند، بايد به اين نکته توجه کنيم که اصلاحات نه فقط در عرصه سياست بلکه در عرصه های فرهنگی - اجتماعی و اقتصادی بسيار اثرگذار بوده است. اما اتفاقی که در عرصه اقتصادی افتاد، در واقع سرمايه گذاری برای تقويت زيرساختهای رشد و توسعه کشور بود، که طبيعتا آثار آن به سرعت در جامعه منعکس نمی شود. به همين دليل من فکر می کنم يکی از غفلت های که اصلاح طلبان در طول هشت سال گذشته داشتند اين بود که از طريق سياست های مناسب تلاش نکردند تا نتايج فوری و مستقيم و ملموسی را در خصوص دستاوردهای اقتصادی به جامعه منتقل بکنند تا بتوانند حمايت اقشار پايين و توده های محروم جامعه را هم به دست بياورند. در ضمن خوانندگان سايت شما بايد به اين نکته توجه کنند که اصلاح طلبان در طول هشت سال فعاليت خود فاقد رسانه مناسبی بودند تا بتوانند دستاوردها و نتايج مثبت برنامه های خود را به جامعه منتقل کنند و ذهنيت مناسبی را در اين زمينه ايجاد کنند که طبيعتا بر قضاوت مردم اين نقيصه و نارسايی اثر منفی خود را بر جای گذاشت.
سياوش معين از تهران پرسيده آيا اصلاحات با اين انتخابات شکست خورد؟ آيا آرای زياد آقای خاتمی در دو دوره حاصل يک موج بی محتوا بود؟ آيا ائئلاف دموکراسی خواهی پابرجا خواهد ماند؟
من توجه ايشان را به اين نکته جلب می کنم که رای آقای خاتمی در واقع رای تمام مردمی بود که خواستار تغيير و دگرگونی در جامعه ايران بودند و تمام آرا را ايشان کسب کرد در حالی که آرای کسانی که خواستار تغيير و دگرگونی در انتخابات سال 84 بودند بين چند کانديدا تقسيم شد و اين تفرقه و تشتت به هر حال در نتيجه آرا اثر منفی به بار آورد. در کنار اين موضوع فکر می کنم که اصلاحات فقط بعد سياسی نداشته است و بعدهای ديگر آن در تغيير گفتمان جامعه، در ايجاد شرايط متفاوتی که در اين هشت سال برای پذيرش تنوع و تکثر در جامعه ايرانی، تقويت نهادهای مدنی و به خصوص دستاوردهای اقتصادی اصلاحات در تقويت زيرساختهای رشد و توسعه اقتصادی نبايد مورد غفلت قرار بگيرد که در آينده تاثيرات خودش را نشان خواهد داد. به علاوه بدون ترديد، دموکراسی و تامين حاکميت مردم از طريق تلاش مستمر و طولانی قابل تحقق است و البته درس گرفتن از اين تجربه ها، که ما حتما بايد اين کار را انجام بدهيم.
علی گل محمدی از تهران سوال کرده که چرا با وجود اين که اصلاح طلبان تمامی تلاش خود را در جهت دموکراسی و احيای حقوق مردم به کار گرفتند، مردم به يک باره رويگردان شده و به راستگرايان آن هم از نوع شديد آن رای دادند؟
قبلا هم اشاره کردم که اصلاح طلبان فاقد رسانه ای بودند که در سطح ملی ميان آنها و مردم ارتباط ايجاد بکند و موفقيت های آنها را به مردم منتقل کند و نه فقط نقطه ضعف های آنها را بزرگ جلوه دهد. اين ضعف ساختاری در هشت سال گذشته باعث شد که ذهنيت منفی در مورد عملکرد اصلاح طلبان بوجود بيايد. مردم از دستاوردها خبر نداشتند يا فقط در جريان عملکرد سياسی اصلاح طلبان بودند و اصلاح طلبان به لحاظ سياسی مشکلات جدی داشتند. اما اين به اين معنی نيست که اصلاح طلبان در زمينه های فرهنگی - اجتماعی و اقتصادی موفقيت نداشته اند. در واقع من (نتيجه آرا) راشکست سياسی اصلاح طلبان تلقی می کنم. اما تغييراتی که در زمينه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی صورت گرفت ادامه خواهد يافت. به هر حال بهتر است که اين تغييرات به نحوی که منافع مردم تامين شود، مديريت بشود.
حسين از تهران می پرسد چه کار کنيم اصلاحات نميرد؟ با اين دولت چگونه رفتار کنيم؟
من تاکيد می کنم که تغييرات اجتماعی را که در کشور ما شکل گرفته، تغييراتی همه جانبه است که اين انتخابات نشان دهنده شکست در يک وجه سياسی اين تغييرات است. اما تغييرات فرهنگی اجتماعی و اقتصادی که صورت گرفته ولو اين که محدوديت ها و مشکلاتی هم به وجود بيايد، ادامه پيدا خواهد کرد چون جامعه ما و جامعه جهانی تغيير کرده است. ما امروز با مفهوم جهانی شدن ربرو هستيم و تغييرات بين المللی جامعه ما را نيز به سرعت تحت تاثير قرار می دهد. مهم اين است که ما برای تحقق دموکراسی بايد زمينه ها و تربيت های فرهنگی - اجتماعی و به ويژه زمينه های اقتصادی مناسب و بخش خصوصی قدرتمند، فراهم کنيم. ما بايد از تجربه هايی که داشته ايم درس بگيريم و بپذيريم که جامعه ايرانی با توانمندی هايی که دارد بايد به شکل کاملا عقلانی مورد بهره برداری قرار بگيرد.
ساعد نامدار پرسيده خانم دکتر کولايی پس از مرحله اول انتخابات شما از دخالت بعضی نيروهای نظامی سخن گفتند. آيا برای مرحله دوم چنين پيش بينی نمی کرديد؟ اگر می توانستيد پيش بينی کنيد چرا مردم را دعوت به شرکت کرديد؟ آيا قبول داريد مشکل اصلی اصلاح طلبان عدم داشتن برنامه مشخص و منسجم بوده است؟
من فکر می کنم که ضعف ساختارهای سياسی، ضعف فرهنگ مدنی، عدم استفاده از تجربه های سياسی (انقطاع در عملکرد سياسی) جزو واقعياتی است که بايد به طور جدی مورد نقد و ارزيابی قرار بگيرد. ترديدی در اين مورد ندارم. ولی با توجه به جامعه و منطقه ای که ما در آن زندگی می کنيم بايد اين ضعف ها و محدوديت ها را در جامعه مورد ارزيابی قرار داد. به هر حال اين که افراد بر اساس چه ملاحظات يا مطلوباتی رای می دهند در جريان مرحله دوم انتخابات خود را نشان داد. بسياری از مردم ما، که ميليون ها تن از آنها در نزديکی خط فقر بسر می برند، به شعارهايی که به مبارزه با فقر، فساد و تبعيض پرداخته بود، واکنش مثبتی نشان دادند. ضمن اين که به نکاتی که ايشان ذکر کردند (دخالت در مرحله اول انتخابات) هم بايد توجه کنيم.
ايمان از تهران موضوع رفراندوم برای تغيير قانون اساسی و دموکراتيزه کردن نهادهای انتصابی و تنها راه اصلاح وضعيت فعلی مطرح کرده است.
به هر حال بحث رفراندوم به عنوان يک مکانيزم اخذ آرا مردم در قانون اساسی هم پيش بينی شده است. به نظر می رسد که برای تن دادن به رای مردم صرفا تکيه بر ملاحظات سياسی کافی نيست. تحقق دموکراسی و تامين حقوق مردم بايد همچنين همراه با زمينه های مناسب اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نيز باشد که اين مجموعه تلاش ها دموکراتيزه کردن جامعه است که در طول سالهای گذشته دنبال شده. در جريان نهمين دور از انتخابات رياست جمهوری و مطرح شدن نقاط ضعف جبهه اصلاح طلب در درون و بيرون، اين جبهه اکنون وارد فاز جديدی شده که بايد در اين فاز نيز با توجه به ظرفيت های قانونی اين تلاش ها را ادامه بدهيم.
در مورد جبهه دموکراسی سوالات زيادی داشته ايم از جمله حسن جمشيدی از تهران می پرسد اين جبهه از چه زمانی رسما شروع به کار و عضوگيری می کند و آيا برنامه مدونی برای آن داريد يا اين که به زودی به فراموشی سپرده خواهد شد؟ در مورد جبهه مشارکت هم صادق از يزد سوال کرده که چرا جبهه مشارکت عضوگيری نمی کند؟
جبهه دموکراسی خواهی ايده ای بود که در ايام انتخابات هواداران دکتر معين برای يکپارچه کردن نيروی تمام کسانی که به ضرورت تحقق دموکراسی و حقوق بشر اعتقاد داشتند، مطرح کردند که مورد استقبال قرار گرفت. برای ايجاد ساختار و تشکيلات مناسب برای آن بايد ميان تشکيلات و سازمان های سياسی موافق اين جبهه هماهنگی ايجاد شود که نياز به زمان دارد. گفتگوها و مذاکرات در اين زمينه در جريان است. اما در مورد جبهه مشارکت بعد از انتخابات دوره نهم بررسی عملکرد حزب، شرايط موجود کشور، چشم اندازها و برنامه ها در ظرف دو ماه آينده در کنگره مشخص خواهد شد و بر اين اساس با بازسازی تشکيلاتی جبهه مشارکت اسلامی ايران اسلامی در خصوص رفتارهايی که بايد در آينده شکل بگيرد، مشخص خواهد کرد. لذا دوستان ما با اندکی صبر و حوصله تحولات را دنبال بکنند. در يکی دو ماه آينده اقدامات لازم صورت خواهد گرفت.
سعيد بلوچ از زاهدان در مورد جامعه اهل سنت پرسيده و اين که چرا از اهل سنت در کابينه آقای خاتمی استفاده نشد. او می پرسد مگر ما جز ايران جماعت نيستيم؟
در مورد ترکيب دولت آقای خاتمی خود ايشان بايد پاسخگو باشند چون ايشان دولت حزبی نداشتند که ما پاسخگو باشيم. اما ايشان فضايی را ايجاد کردند که حقوق همه ايرانيان مورد احترام قرار بگيرد. با اين حال بايد بپذيريم که تغييرات اجتماعی و سياسی تغييراتی نيست که به سرعت صورت بگيرد و نيازمند شرايط مناسب است و بايد در تداوم تلاش ها تحقق يابد. بدون شک با فضايی که در کشور ما بوجود آمده از طريق تقويت نهادهای مدنی خواسته و مطالبات همه مردم ايران منجمله مردم اهل سنت کشورمان قابل تامين خواهد بود.